GÜMÜŞHANE'DEN HABER – Yerel Haber Sitesi

93 Osmanlı –Rus Harbinde Bir Sufi; Gümüşhanevî

HÜSEYİN BUDAK
197 views
11 Kasım 2020 - 21:50

Bu yazımızda Gümüşhane’nin medarı iftiharı olan  Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi’nin  hayatına biraz daha derinlemesine bakıp onun Kars cephesinde Osmanlı Rus savaşına katılmasından bahsetmek istiyoruz.

Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi’nin İlk haccı H.1280-1863 dedir.. İskenderiye de 13 gün kalır. 50  yaşındadır. Ardından İstanbul’a döner. Zamanını Fatma Sultan camiinde ilim ve irfanla geçirir. Kitaplar yazar insan yetiştirir.  H.1293 (1876)’da Şeyhül Harem Hacı Emin Paşa’nın kızı Havva Seher hanımla evlenir, 1877/1878 Doğu cephesinde Türk – Rus savaşına katılmak üzere Trabzon üzerinden Kars cephesine sevenleri ile gider.

Mustafa Feyzi efendi menekıbnamede bunu anlatır.

İkiyüz doksanı geçmişti dört sal

Muharipdi bize küffar-ı bed hal

Trabzondan geçip gitti gazaya

Biraz ihvan refik oldu ziyaya

Dediler Kars’a gitti hazreti pir

Muharipler anında oldu dildar

Dahi avdetle geldi şehri of a

Tarikat verdi bi keyfi sunuf’a

Dedi Iyd-ı fıtırdan sonra Şahid

Gider Batum a tekrar ol mücahid.

Aduva hem tüfenk atdı dediler.

Görenler böylece naklediler.

Vezir-i Ekrem ü efham kumandan

Riayetler iderdi Şeyh’e candan.

O yerde olduğu müddet demadem

Hadem tayin idildi birçok âdem.

Gazada olduğundan hazreti pir

Adu oldu o yerde kahru tedmir

Rikabında yürüken cemm-i azam

Dahi paşa-yı pür fazl u muazzam

Düşer paşmak o pay –ı paki pirden

Alur paşayı azam anı yerden

Öper sürme çeker çeşme guban

Dahi takbil ider akdam-ı yarı

Maiyette olan birçok emiran

Ferikler hem livalar mir-imiran

Öperler bir bir ol peşmak-ı paki

Sürerler sürme veş çeşmane haki

Görünce hazreti paşa-yı agâh

Muazzez eylesün dareynde Allah

İşaretdür didi hayrul gazaya

Tazarrü eyledi Ahmed Ziyaya

24 Nisan 1877’de Rusya, müttefikleri Romenler, Sırplar, Karadağlılar ve Bulgarlar’la birlikte Osmanlı Devleti’ne savas açtı. Tarihte Doksan Üç Harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savası farklı cephelerde oldukça zor sartlarda yapıldı. Dogu cephesinde savasmak amacıyla, düsman hücumu karsısında Trabzon yolu ile Kars’a giden Gümüshanevî’nin müridleri ile birlikte cephede fiilen savasa katıldıgı ve askere manen moral desteginde bulundugu söylenmektedir. O senenin 9 Eylül’ünde baslayan Ramazan ayına kadar savasa devam eden Gümüshanevî’nin savaşın hafifledigi ve durakladıgı bir sırada Of’a geldigi ve Ramazan ayı boyunca burada 280’i askın talebeye Râmûz okuttugu birçok kisiyi de halvete sokarak hilafet verdigi bildirilmektedir. Bayram sonu tekrar Batum’a giden Gümüshanevî’nin bizzat silahı ile savasa girdigi ve düsmanakarşı kurşun sıktıgı anlatılmaktadır. Basta Batum cephesi ve kolordu kumandanı Müşir Derviş Pasa olmak üzere diger subayların çok hürmet ve itibar gösterdigi nakledilmektedir. Bu savaştan hemen sonra Gümüshanevî, İstanbul’a dönmüş,Savaş iki cephede yapılmıştır. Balkanlarda ve Kafkas cephesinde.Kafkas- Doğu cephesinin başkomutanı Ahmet Muhtar Paşadır. Genç çok kabiliyetli bir askerdir. 1839 da Bursa  da doğdu. İlk olarak Bosna’da Ömer Paşanın yanında Karadağ savaşlarına katıldı.1869 da Yemen’e tayin edildi. Arap isyanlarıdaki başarısı ile 1871 de müşir –mareşal general rütbesini kazandı. Ahmet Muhtar Paşa 16 Mart 1877 tarihinde başkumandanlık görevini üstlenmek üzere deniz yoluyla Trabzon’a , oradan da 30 mart 1877 de Erzurum’a ulaştı.  Gazi Ahmet Muhtar Paşa, Gaziosman paşa’dan 7 yaş küçüktü. 38 yaşındaydı. 32 yaşında müşir olmuştu. Kendisi binbaşı iken o sırada gene müşir olan Derviş paşanın maiyetinde kurmay olarak çalışmıştı. Bu savaşta ise Derviş paşa, Ahmet Muhtar Paşanın emrine verilmişti.

Ahmet MuhtarPaşa

Savaş patladığında Kafkasya cephesinin sınırında bulunan her iki devlete ait kuvvetler;

  Osmanlı Kuvvetleri…………. 90 000 asker

                   Sahra topu…………….. 97  adet.

Ordumuzun 70900 askeri Kars –Ardahan, D. Beyazıd’da, 20.800 asker Batum cephesindeydi. Müşir lofçalı Derviş Paşa bir kol ordu ile Batumda idi. Erzurum kalesi Erzurum valisi müşir Kurd İsmail Paşa’nın (Kars doğumlu) emrine verilmişti.

Ermeni asıllı Rus Generali Melikof’un Rus Kuvvetleri 125000 asker

Top….189 , Ölen Rus askeri 2273.

Osmanlı  kuvvetleri   2500 şehid, 4500 kayıp, 17000 esir verir. Toplam Osmanli kaybı Hüseyin Hamipaşa komutasında………24000

Doğu cephesinde savaş General Turgassof’un 30 Nisan’da Doğubeyazıt’ı ve 17 Mayıs’ta Ardahan’ı almasıyla batı (Tuna cephesinden) çok önce başladı. (Öztuna  2008 ;46-48) General Hasgussof   Doğubeyazıtta, karşında Faik Paşa var, (Van ordusu). Ruslar hücum ile Ardahan zaptederek pek çok esir aldıkları gibi 80 kadar top yiyecek ve cephanede ele geçiriler. S.54

20 Nisan da Ruslar Doğubeyazıt’ı ele almışlar ve Eleşkirt üzerine yürümüşler. Van ordusu: Doğu Beyazıt’ta :11.400 asker, 2 tabur piyade, 2 bölük süvari, bir batarya topu  vardır. Van ordusu, Faik Paşa komutasındadır. Solda Delibalta geçidini savunan Mehmet paşa vardır. (şehid olmuştur).  Bu başarılardan cesaret alan Rus generali Kars’a doğru ilerlerken 21 Haziranda Halyoz meydan muharebesinde Ahmet Muhtar Paşaya yenildi. 25 Haziranda Muhtar paşa bizzat başkumandan Ermeni general Melikof’u Zivin meydan muharebesinde mağlup etti.  Bunun üzerine Çar Melikof’u azletti. Ve Kafkas cephesi baş komutanlığını kardeşi Grandük Mihaylo’ya  verdi. Meraşal Grandük Mihaylo Çarın 3 erkek kardeşinden küçüğü olup, 45 yaşında bulunuyordu. Bir yaş büyük kardeşi Grandük Nikola ise Tuna cephesi başkumundanı idi. 25 Haziranda Der Gusakov ile yaptığı çarpışmada düşmanı geri çekilmeye mecbur bıraktı.  25 Ağustosta yapılan Gedikler muharebesi de Osmanlı ordusunun zaferi ile neticelendi. Bu muharebede 1000 mehmetçik şehit olurken üç bin Rus öldürüldü.

9 Eylül 1877 de Ramazan başladı. Ahmet Ziyaüddin hazretlerinin Ramazanda of Çafaruksa’ ya geldiği kütüphane yaptığı ve bir medresde ders okuttıuğu belirtilmektedir.Buna gore Gümüşhanevi gerçektende zafer kazanılam Holyoz, Zivin, Gedikler gibi muharebelere katılmıtır. Bu Kars savaşı düşman ilerlermesini durduran başarılı savunma savaşları olmuştur. 7 Ekimde Ramazan son buldu.  Kış şartları başlamış oldu. Ruslar 14 Ekimde Aladağ’daki (Digor) Türk kuvvetlerine taarruz ederek kuşattılar. Ordunun sağ kanadını teşkil eden bu kuvvetler 6500 piyade ile 42 toptan ibaretti. Ahmet muhtar ğpaşa geri çekilme karaı aldı. Kars’ı Hami Paşaya bırakılarak Erzurum’a çekildi. Böylece ordunun tamaman dağılam ihtimaline engel oldu. Bu geri çekilme harekatı sonradan avrupada harp akademilerinde kurmay adaylarına okutulmuştur.  Komutan Ferik  Ömer Paşa ve hacı Reşid Paşa , Bes liva, ikiyüz elli subay ile 6500 erden kurulu birlik bütün silahları ve cephaneleriyle teslim oldu. (19 Kasım 1877)  Enver Ziya Karal’a göre ise; Kars Kalesi ile birlikte 5 Paşa, sekizyüz subay, 17000 er , üç yüz top, pek çok mühimmat da düşman eline geçmiştir.  Yıldız laçınel’in verdiği bilgiye gore; 1881 yılına Kadar 11 bini şehir merkezinden olmak üzere 82.000 Kisi Erzurum’a göç ettiler. 1918 de Kars tekrar Türkiye’ye iade edildi. (33 yıl sonra)

Batum Cephesi; Ruslar General Oklobiyo komutasında bulunuyor. Yanında General Denibeokov ve Gen. Shelemetev var. Shelemetov savaşta ölüyor.

Ardahan da Hüseyin paşa ve Liva komutanı Hasan paşa vardı.  

Batum’da ise Müşir Lofçalı İbrahim Derviş paşa (1817-1896) savaş sonuna kadar Batum limanını başarı ile savunmuştur.

Savaş için sonuç olarak şu söylenebilir; Rus taarruzunun ilk hedefi Erzurum’un ele geçirilmesiydi. Ve 6 ayda bunu gerçekleştirilmesi planlanıyordu. Fakat Aziziye tabyasındaki başarılı savunma savaşı ve Ahmet Muhtar Paşanın başarılı ricat savaşı ile Ruslar doğu cephesinde istenilen başarıyı elde edememişti. Fakat batı cephesinde Balkan cephesinde  İstanbul önlerine kadar gelmiş. Erzurum’u  Kurt İsmail paşaya  bırakan  Ahmed Muhtar Paşa Çatalca savunması ile görevlendirilmiştir. Sonuçta savaş kaybedilmiştir.

Şunu görmemek olmaz; Rus ordularının başında doğu cephesinde   Çar’ın bir kardeşi Batıda diğer kardeşi Grandük ünvanı ile bulunuyordu. Bizde ise içimizdeki hainler padişahımıza darbe yapıp Sultan Aziz’i  şehid etmiş, özgürlük vs. diyor, iç çekişmelerle uğraşıyordu. Şehzadeler de general rütbesinde değildi veya cephede değildi. Prens Sebahattin Paris’te gezmekteydiler.

24 Nisan 1877 de Rus harbi resmen ilan edildiğinde Ahmed Ziyaüddin 64 yaşındadır. İlmin ve kemalin zirvesinedir. O içinde bulunduğu toplumuna karşı sorumluluğunu hem ilmi dirayeti hem mücahit karakteriyle ortaya koyduğunu belirtmek gerekir. Gümüşhanevi hazretleri İslamı sünnete bağlı olarak her yönüyle yaşamış örnek bir şahsiyettir.

NOT: Karabağ’ı yeniden alan Muzaffer Azerbaycan ordusuna aşk olsun. Karabağ Azerbaycandır. 

image_print
KÖŞE YAZARLARI

Copyright 2019 - Tüm Hakları Saklıdır.