Gümüşhane Üniversitesi tarafından Harşit Çayı’nın şehir geçişindeki üç farklı noktadan alınan numunelerde, evsel ve kentsel atık su kaynaklı fekal kirlilik tespit edildi. Üniversite, çaydaki debi kaybının ve yosunlaşmanın önlenmesi için yedi maddelik çözüm önerisi sundu.
Gümüşhane Üniversitesi Rektörlüğü, Harşit Çayı’nda özellikle yaz aylarında görülen debi düşüşü, aşırı yosunlaşma, kötü koku ve kirlilik sorunlarına ilişkin yürütülen bilimsel çalışmaların sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı.
Üniversite bünyesinde kimya, biyoloji, mikrobiyoloji, akarsu yatakları ve su rejimi alanlarında uzman akademisyenlerden oluşturulan heyet; Eski Hastane, Jandarma ve Ahmet Ziyaüddin Gümüşhanevi Camii mevkilerinden su ve yosun numuneleri aldı. Numuneler, Gümüşhane Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarında fizikokimyasal, elementel ve mikrobiyolojik yönden incelendi.
Evsel Atık Su Kirliliği Tespit Edildi
Analizlerde suyun pH değerlerinin 8,30 ile 8,45 arasında olduğu ve yönetmelik sınırları içerisinde kaldığı belirtildi. Elektriksel iletkenlik değerlerinin ise Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği’ne göre “II. sınıf su kalitesi” seviyesinde olduğu bildirildi. Suda belirgin bir çözünmüş ağır metal yüküne rastlanmazken, bütün örnekleme noktalarında evsel ve kentsel atık su karışımına işaret eden fekal kirlilik tespit edildi.
Eski Hastane mevkisinde toplam koliform ve E. coli bakteri yükünün ölçüm sınırını aştığı, diğer noktalarda da kayda değer seviyelerde bulunduğu açıklandı. Bulguların, yukarı havzadaki veya şehir merkezindeki yerleşimlerden Harşit Çayı’na kanalizasyon ya da evsel atık su sızıntılarının ulaştığını gösterdiği kaydedildi.
Yosun dokularında belirlenen çeşitli elementlerin ise yosunların sudaki maddeleri zaman içerisinde bünyelerinde biriktiren doğal biyolojik göstergeler olmasından kaynaklandığı ifade edildi.
Debi Kaybı Yosunlaşmayı Artırıyor
Açıklamada; üst havzada tarımsal sulama amacıyla kontrolsüz su alınması, yaz aylarındaki yüksek sıcaklık ve buharlaşma ile kanalizasyon sızıntıları temel sorunlar arasında gösterildi. Debinin azalmasıyla sığlaşan ve ısınan suyun, yosunların hızla çoğalmasına elverişli bir ortam oluşturduğu belirtildi.
Harşit İçin Yedi Maddelik Çözüm Önerisi
Gümüşhane Üniversitesi, Harşit Çayı’nın yeniden temiz ve canlı bir yapıya kavuşturulması amacıyla şu önerileri sıraladı:
- Su depolama göletleri ve mini barajlar kurulması: Üst havzada ilkbahar sularının depolanması ve biriktirilen suyun yaz aylarında kontrollü olarak Harşit Çayı’na bırakılması.
- Kademeli bentler ve çağlayanlar oluşturulması: Şehir geçişinde yapılacak küçük bent ve çağlayanlarla suyun havayla teması artırılarak oksijen seviyesinin yükseltilmesi, kötü koku ve durgunluğun azaltılması.
- Ekolojik yapıya uygun balıklandırmanın değerlendirilmesi: Yosun ve alglerle beslenen, bölgenin su ekosistemine uygun balık türlerinden yararlanılarak doğal ve biyolojik temizlik sağlanması.
- Düşük debili akış kanalı düzenlenmesi: Yaz aylarında azalan suyun geniş yatağa yayılmasını önlemek amacıyla dere tabanında hafif derinleştirilmiş bir orta akış kanalı oluşturulması.
- Tarımsal sulamanın denetlenmesi: Plansız su alımının önlenmesi, kapalı ve damla sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması ve canlı yaşamı için gerekli minimum su debisinin korunması.
- Kanalizasyon altyapısının nehirden ayrılması: Tekke beldesinden şehir merkezi çıkışına kadar atık su hatlarının gözden geçirilerek kaçak kanalizasyon ve evsel atık su bağlantılarının tamamen ortadan kaldırılması.
- Çöp yönetimi ve atık toplama sisteminin kurulması: Havzadaki yerleşimlerin çöp yönetiminin planlanması; Tekke girişinde, şehir giriş ve çıkışında çöp tutma noktaları kurulması ve nehir yatağının belirli bir takvim doğrultusunda temizlenmesi.
Gümüşhane Üniversitesi, Harşit Çayı’nın şehrin “Gümüş Gerdanlığı” hâline getirilmesi hedefi doğrultusunda bilimsel izleme ve saha çalışmalarının, Bilimsel Araştırma Projeleri Biriminin desteği ve kamu kurumlarıyla kurulacak koordinasyon içerisinde sürdürüleceğini açıkladı.