Gümüşhane Üniversitesi, Birinci Dünya Savaşı’nın Doğu Cephesi’ndeki Harşit Savunması’nı aydınlatmak için kapsamlı bir araştırma yürütüyor. Harşit Zaferi Çalışma Grubu, 4 binden fazla tarihî belgeyi incelerken cephe hattını haritalandırıyor, savaş siperlerini belirlemek için arazi araştırmaları yapıyor. Üniversite, akademik iş birlikleri ve planlanan etkinliklerle Harşit Zaferi’nin tarihî önemini daha görünür kılmayı hedefliyor.
Gümüşhane Üniversitesi, Harşit Savunması’nın askerî, tarihî ve toplumsal boyutlarını bilimsel yöntemlerle ortaya koymak amacıyla çalışmalarını sürdürüyor. Üniversite bünyesinde Tarih Bölümü öncülüğünde oluşturulan Harşit Zaferi Çalışma Grubu; arşiv belgelerinin incelenmesinden coğrafi haritalandırmaya, savaş alanı arkeolojisinden sözlü tarih araştırmalarına kadar farklı alanlarda çalışma yürütüyor.
4 binden fazla tarihî belge inceleniyor
Gümüşhane Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Oktay Yıldız’ın girişimleri ve Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Başkanı Doç. Dr. Muhammet Ahmet Toktemir’in desteğiyle üniversiteye ulaştırılan Harşit Savunması’na ilişkin tarihî evraklar, uzman akademisyenler tarafından inceleniyor.
Araştırmalar kapsamında 4 binden fazla belge üzerinde çalışılırken tasnif, kaynak taraması ve çeviri faaliyetlerine ağırlık veriliyor. Belgelerdeki bilgilerin akademik kaynaklarla karşılaştırılması ve saha araştırmalarından elde edilen bulgularla birlikte değerlendirilmesiyle Harşit hattındaki askerî hareketliliğin ve direnişin tarihsel boyutlarının daha ayrıntılı biçimde ortaya çıkarılması amaçlanıyor.
Cephe hattı haritalandırılıyor, savaş siperleri araştırılıyor
Arşiv çalışmalarını saha araştırmalarıyla destekleyen üniversite, Tirebolu-Kürtün Kabaktepe hattından Artabel Vadisi’ne ve buradan Erzincan hattına kadar uzanan bölgeyi Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla haritalandırdı. Çalışmaların diğer cephe hatlarını da kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor.
Kabaktepe taarruzunun yanı sıra Artabel Vadisi’ndeki çatışma alanlarına ilişkin tespitler doğrultusunda, Tirebolu’dan başlayarak Şiran hattına uzanan güzergâhta Türk ve Rus birliklerine ait savaş siperlerinin belirlenmesi için akademik saha çalışmaları başlatıldı.
Üniversite, tarihî belgelerle arazi bulgularını bir araya getirerek Harşit Savunması’nın askerî tarih açısından önemini somut verilerle ortaya koymayı hedefliyor.
Savaş alanı arkeolojisi uzmanları Gümüşhane’de buluştu
Harşit Savunması’na yönelik çalışmalar kapsamında geçen hafta, Rektör Prof. Dr. Oktay Yıldız’ın katılımı ve himayesinde bir toplantı gerçekleştirildi.
Toplantıya, Gelibolu ve Granikos gibi önemli askerî alanlarda yürüttüğü yüzey araştırmalarıyla tanınan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dekanı ve Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Reyhan Körpe ile Körpe’nin danışmanlığında Osmanlı tarihi ve savaş alanı arkeolojisi üzerine doktora çalışmalarını sürdüren araştırmacı arkeolog Dr. Mübarek İpek katıldı.
Gümüşhane Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyelerinden oluşan Harşit Zaferi Çalışma Grubu üyelerinin de yer aldığı toplantıda, Harşit Vadisi’nin askerî arkeoloji açısından taşıdığı potansiyel, saha araştırmalarının kapsamı ve kurumlar arası iş birliği imkânları değerlendirildi. Görüşmelerin ardından ortak saha takviminin ve proje başvuru süreçlerinin netleştirilmesi yönünde adımlar atıldı.
Prof. Dr. Körpe, üniversitenin Harşit Savunması’na gösterdiği kurumsal hassasiyet ve misafirperverlik dolayısıyla teşekkür ederek uzmanların katılımıyla oluşturulacak ortak çalışma gruplarının kısa sürede önemli ilerlemeler sağlayabileceğini ifade etti.
Harşit Zaferi için panel ve sempozyum planlanıyor
Gümüşhane Üniversitesi, araştırma sonuçlarının akademik çevrelerde ve kamuoyunda daha fazla karşılık bulması amacıyla etkinlikler düzenlemeye hazırlanıyor.
Bu kapsamda kasım ayının ilk haftasında Harşit Zaferi’ni farklı yönleriyle ele alan bir panel düzenlenmesi planlanıyor. Yıl içerisinde gerçekleştirilmesi öngörülen bir sempozyumla da konunun daha kapsamlı biçimde tartışılması hedefleniyor.
Rektör Yıldız: “Harşit, unutulmaya değil; belgeyle, bilgiyle ve sahada yeniden hatırlanmaya layıktır”
Gümüşhane Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Oktay Yıldız, Harşit Savunması’nın yalnızca bölgesel tarih açısından değil, Türk askerî tarihi bakımından da önemli bir yere sahip olduğunu belirtti. Osmanlı 3. Ordusu birlikleri ile milis güçlerinin Harşit hattında gösterdiği direnişe dikkat çeken Yıldız, bu cephe hattının uzun yıllar yeterince araştırılmamış olmasının üzüntü verici olduğunu ifade etti.
Üniversitenin tarihî gerçekleri bilimsel yöntemlerle ortaya çıkarmak ve Harşit Zaferi’ni daha görünür kılmak için çalışma başlattığını vurgulayan Yıldız, şöyle konuştu:
“Harşit, Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Cephesi’nin yalnızca bir savunma hattı değil; bir milletin iradesinin dağlarda vücut bulduğu destanın adıdır. Rusya karşısında 3. Ordu birliklerinin ve özellikle milis güçlerinin burada gösterdiği efsanevi direniş, Rusların İç Anadolu’ya sarkmasını önlemiş; ileri harekâtını bir yıl geciktirerek Çarlık Rusyası’nı içten sarsmıştır. Çanakkale Cephesi’nde müttefiklerinden beklediği yardımı alamayan Rusya, Doğu Cephesi’nde de başarı sağlayamayınca içten çözülmüş ve nihayetinde yıkılmıştır. Böylesine ağır sonuçlar doğuran bir cephe hattının yıllarca ihmal edilmiş olması ise bizim için derin bir üzüntü kaynağıdır.
Gümüşhane Üniversitesi olarak bu ihmalin ortadan kaldırılması, Harşit Zaferi’nin duyurulması ve tarihî gerçeklerin bilimsel yöntemlerle ortaya çıkarılması için harekete geçtik. Tarih Bölümümüz öncülüğünde kurulan Harşit Zaferi Çalışma Grubu, hummalı bir kaynak taraması ve çeviri faaliyeti yürütüyor. Şu anda yalnızca Harşit Savunması’na ilişkin 4 bin evrak çalışma grubumuzun elinde bulunuyor.
Bununla da yetinmiyor; cephe hattında önemli arazi tespit çalışmalarına imza atıyoruz. Kabaktepe taarruzu bilinmekle birlikte, asıl çatışma noktalarının Artabel Vadisi’nde yaşandığını da bu süreçte tespit etmiş bulunuyoruz. Bu tespitten hareketle, alanında uzman kişilerin desteğiyle Tirebolu’dan başlayıp Şiran hattına uzanan güzergâhta Türk ve Rus taraflarına ait savaş siperlerinin tespiti için akademik saha çalışmaları başlattık.
Konuyu sürekli gündemde tutmak adına Gümüşhane Tarihi çalışmasında Harşit Zaferi’ne ayrı bir bölüm ayırdık. Ayrıca yıl içinde bir panel ve büyük bir sempozyum düzenleyerek ‘Doğu’nun Çanakkalesi’ni ön plana çıkarmak için çalışmalar yürütüyoruz. Çünkü Harşit, unutulmaya değil; belgeyle, bilgiyle ve sahada yeniden hatırlanmaya layıktır. Bu toprakların hafızasını ayağa kaldırmak, ecdadın destanını gelecek nesillere taşımak boynumuzun borcudur.”
Kaynak: Gümüşhane Üniversitsi – 26.10.2026