S. Vedat Karaarslan Arkeolog- Elektronik Müh. (MSc.)
Gümüşhane’nin 1968 yılından bu yana kalkınmadan birinci derecede öncelikli iller kapsamında olması ve sağlanan desteklerle bugüne kadar uzanan neden sanayileşemediğinin? tartışıldığı bugünlerde savunma sanayi ve sektöründe edindiğimiz tecrübelerimize göre sektörün her dalına uzanabilecek ve Türk savunma sanayisinin önemli bir kolu olan ve ilk kez Gümüşhane’de üretilen ‘ilk revolver’ tipi tabanca üretiminin bu ilimizde 2010 yılına kadar fabrikası açıkken yaşadığı ekonomik güçlüklerle zor durumda kalan 1990 yılında kurulan KÜSSAN (Kürtün Silah Sanayii ve Ticaret AŞ) adlı kuruluşun silah üretimi ile ünlü olan Kürtün’deki faaliyetlerini neden sonlandırmış olduğuna bakılması gerekir.
Bizim de uzun yıllar önce Doğu Karadeniz bölgesinde devletin müsaadesi ile kişisel silah üretiminden merkezi olarak silah üretiminin olabileceğini şahsen çok iyi bildiğimiz Gümüşhane’nin Kürtün ilçesindeki KÜSSAN’ın tesisleri Gümüşhane İl Özel İdaresi tarafından 2004 yılında özel sektöre bir satış sonucu devredilmişti.
Bu tarihten itibaren özel sektör tarafından işletilen KÜSSAN bir yandan yurt içi ihtiyaçları karşılarken daha çok çoğu yurt dışı ihracat bağlantıları olmak üzere birçok ülke ile GÜMÜŞAY adını verdikleri revolver tipi bir tabanca üzerinde dünyada ilk kez teknolojik yenilikleri uygulamaya başlamıştı. Fabrika silahlar üzerinde dünyada ilk kez teknolojik yenilikleri çeşitli emniyet sistemleri geliştirilerek ürettikleri birçok model üzerinde geliştirmeye başlar. Türkiye’nin ilk yerli üretimi olan ‘altıpat’ adı verilen ve ‘Türk Colt Python’ olarak bilinen tabanca, KÜSSAN mühendisleri tarafından tasarlanarak Gümüşay 357 Magnum modeli adıyla üretilir. KÜSSAN, dünyadaki teknolojik gelişmeleri takip ederek Latin Amerika’dan Avrupa’ya, Uzak Doğu ülkelerine kadar ihracat yapmak üzere bağlantılar yapmaya başlar.
Bu arada iç piyasada hizmet veren diğer savunma sanayi kuruluşları ile bağlantılar kurarak tedarik zinciri içinde yerini alır.
Orta Harşit Vadisi olarak tanınan Torul- Kürtün arasındaki coğrafya Doğu Karadeniz bölgesinde içinde aynı ad ile akmakta olan Harşit Çayı ile Harşit Vadisi boyunca uzanan yağışları bol bir bölge olmasından dolayı heyelanı ve kasırga özellikli şiddetli rüzgârları olarak bilinen bir bölgede yer alır.
Kürtün’de bulunan içinde 350.000 Euro değerinde bugünkü değerle 20 milyon TL ye tekabül eden KÜSSAN fabrikasının çatısı böyle bir fırtına sonucu çöker ve bir yandan da ekonomik zorluklarla uğraşan fabrikada üretim durur. [1]
Bu sıkıntılara rağmen geliştirilebilecek model ve savunma sanayisine yetiştireceği insan gücü bakımından dron/ İnsansız Hava Araçları (İHA) gibi farklı alanlara da kayabilecek savunma sanayisinin Gümüşhane’deki serüveni devam ettirilmek istenir ancak ekonomik güçlükler ve finansman bulmadaki sıkıntılar ile bu serüven 2010 yılında sona erer.
Arapçada ‘Savaş aracı, özellikle kılıç ve mızrak’ anlamına gelen silāḥ (سلاح) sözcüğünden dilimize geçmiş ve gerek devletlerin gerekse kişilerin fiziksel güç, güvenlik, meşru müdafaa ve egemenliğini sembolize ederse de bireysel silahlanma bir toplumsal güvenlik sorunu haline geldiğine dair günümüzde birçok olayla karşılaşılır. Böyle bir dünyada diğer savuma sektörü üretimlerinin yanında sadece küresel tabanca pazarının (revolverler ve yarı otomatik tabancalar dâhil) 4,13 milyar dolar değerine ulaştığı ve bu miktarın her yıl istikrarlı bir şekilde büyüdüğü anlaşılıyor.
Böyle bir pazarda yer alabilmek adına ‘fon’ bulamama sorunları altında KÜSSAN, teknolojiye değil ancak ekonomik zorluklara yenilerek tekrar devlete devredilir ve işletme kapanır.
Devredilen firmanın ürettiği tabancaların teknolojisinin çok üstün olduğu anlaşılan Gümüşay model silahlardan envanterde bulunan birer tane tabancanın bu hafta içinde Ankara’da düzenlenen NATO toplantısı nedeniyle Türkiye’ye gelen yabancı hükümet temsilcilerine koleksiyon amaçlı olarak hediye edilir.
Yenilik yapma (inovasyon) ve yeni savunma alanlarına geçiş aşamasında olan yüksek büyüme potansiyeli teknoloji girişimlerine fon sağlanarak yapısal dönüşümü gerçekleştiremeyerek risk sermayesi (venture capital) sağlayamaya bu alanda dışa bağımlılığı ortadan kaldıran bir ilk yerli girişim olarak görülen ancak bugünlerde ‘koleksiyonerlere hediye’ olarak sunulan üretimleri yapan KÜSSAN örneği bize en büyük sorunun yatırımlara fon sağlamak olduğunu hatırlatıyor.
Bu durum 1968 yılından bu yana kalkınmada birinci derecede öncelikli il statüsünde Gümüşhane ilinin yatırım yapılmasında kırılma noktası olarak nitelenen teşvik sisteminde Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki tek il olarak 6. Bölge statüsüne yükseltilmesiyle devletin en yüksek oranlı ve en avantajlı teşvik paketlerine sahip bir il olarak 30 Mayıs 2025 tarih ve 32915 sayılı Resmi Gazete’de [2] ilan edilmesinden sonra gerekli yatırımları alıp alamayacağı yapılacak geniş kapsamlı planlamalara bağlıdır.
ARKEOTEKNO
[1] https://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/kurtun-silah-fabrikasi-zor-durumda-13226237
[2] Altıncı Bölge Avantajları: SGK Prim Destekleri, Vergi İndirimleri ve Muafiyetler, Finansman Kolaylığı, Gelir Vergisi Stopajı Teşviki, Yatırım Yeri Tahsisi.
[3] Resim Gümüşhane’nin Kürtün ilçesi.
KAYNAK: ARKEOTEKNO – 11.07.2026
KAYNAK LİNK: https://www.arkeotekno.com/pg_910_gumushane-savunma-sanayii-ve-gumusayin-hikayesi