Ana Sayfa Arama Yazarlar
Kategoriler
Sosyal Medya
Niyazi KARABULUT
YAZARIN TÜM YAZILARI

Kitaptan Elektronik Ortama Yazının Serüveni

NİYAZİ KARABULUT

Kadim bağlamda kitap kutsal bir öğedir. Yaratıcının dili, eşya ve hadiseleri anlamada ve yorumlamada, kendini, hayatı ve dünyayı idrak etmede insana kılavuzdur. Kitap bir rehberdir, hayatı yaşama kılavuzudur.

Tarihsel gerçeklik acısından baktığımız zaman ise sözün yazıya bir önceliği olduğu acıktır. Kadim geleneklerde ve toplumlarda sözlü hafıza ve aktarma geleneği çok yaygın ve belirleyicidir. Kutsal metinlerin ezberlenmesi yazılmasından daha öndedir. Kutsal metinlerin ise mahdut sayıdaki yazımları imkânsızlık sebebiyle olsa da onun da asıl yayılımı ve yaygınlaşması yine insan hafızası üzerindendir. Hafızı kelam olanların sayısı kitap yazanlardan(müstensih) kat kat fazladır.

Modern anlamda kitap ise müteal boyutu olmayan, kurgusal, insanın “yeni anlamı, yeni dili ve yeni metni” üzerinde oluşan bir özelliğe sahiptir. Metin de, dil de, anlam da “insan”a aittir. İnsanın müteal ve kadim bir dil yerine, tamamen kısır aklına, heva ve hevesine göre varlığı okuması, anlaması ve yorumlaması sonucu ortaya çıkan metindir.

Yaygınlaşan kitapla birlikte hafıza hususunda büyük bir kırılma ve travma yaşanmıştır. Hafızayı taşıma aracı konumuna kitap gelirken, hafızanın bilgiyle doldurulmaması gündeme gelmiştir. Ezbercilik kenara itilmek suretiyle kötü bir ameliyye gibi gösterilmiştir. Öyleyse metni, sırf metne/kitaba indirgemek ve onu sözden ve hayattan soyutlayarak anlamaya çalışmak bir bakıma onu yeniden inşa etmektir.

Dijitalleşmenin gerçekleşmesiyle bu durum daha farklı bir seviyeye taşınmıştır. İstinsah dediğimiz yazma eylemi de unutulma seviyesine gelmiştir. Artık söylediğinizi yazıya geçirecek teknolojiler, bizzat sesi kaydederek aktaran ortamlar var. İnsan denen varlık zamanla sınırlı ve bir mekânda yaşar. Yazının mekânı neresidir. Kadim gelenekte bu mekân tablet ve kitap olarak karşımıza çıkıyordu. Teknolojinin gelişmesiyle yazı veya söz yersiz yurtsuz ve mekânsız bir hale büründü. Bu durum sözün değerini azalttı. Türkçede söz yerine kullanılan iki kelime daha var: kelam ve laf. Aslında söz genel bir anlam ifade eder. Kelam ve laf sözün içerisindedir. Söz değerli ise kelam, değersiz ise laftır.

Dolayısıyla kitap sadece metin değil aynı zamanda söz, hayat, yani ortak dil ve anlamdır.  Kalem kelamın biricik aktarıcısıdır. Bu sebeple Kuranda kaleme yemin edilmiştir. Kalem, kitap, okuma hep övülmüştür. Metin bir anlam taşıyıcısıdır. Kitap ve hafıza dediğimiz de budur. Bu gün dijital olarak üretilmiş bellek veya hafıza dediğimiz aygıtlar bizzat sözün ve kelamın taşıyıcısı değildir. Çünkü sözün anlamına ulaşabilmemiz için bir ara yüze ihtiyaç vardır. Gerçi akıllı telefon denilen cihaz ara yüz meselesini de çözmüş görünüyor.

Metni dijitalleştirip hafızadan uzaklaştırmak biraz anlamdan uzaklaştırmak gibi geliyor bana. Kitap ve yazı hafıza ile desteklendiğinde hatta eyleme aktarıldığında bir değeri oluyor. Bizim kültürümüzde âlim sadece okuyup yazan değil; okuyup bildiğiyle amel eden kimsedir. Okunarak öğrenilecek bilgiler olduğu gibi yaşanarak öğrenilecek şeyler de vardır; önemli olan bu ikisinin bireşimini oluşturabilmek. Yani okuyucu anlamın taşıyıcısıdır da. Dijitalleşmenin getirdiği bir özellik anlamın değil metnin taşınmasıdır. Bu ise kuranın ifadesiyle kitap yüklü eşek benzetmesini hatırlatıyor bana.

Teknoloji anlamı metne indirgeme için özel bir caba sarf ediyor. Geçenlerde okuduğum bir haber beni böyle düşünmeye sevk etti. Habere göre yapay zekâ şirketleri kitabın asıl nüshalarını satın alıp dijitale aktardıktan sonra imha ediyorlarmış. Bu haber kitaba dört elle sarılmamız gerektirdiğini düşündürdü bana.


YAZARLAR
TÜMÜ

SON HABERLER